هنر صدر مسیحیت و هنر اسلامی هنر بیزانسی
یکشنبه سوم دی 1385 17:12
هنر صدر مسیحیت و هنر اسلامی هنر بیزانسی (هنر بیزانسی پسین«معماری»)
گزارش هاى غيررسمى حاكى از اين است كه پى برج ميلاد تهران نشست كرده و در زمين فرو رفته است. گفته مى شود كه حركت رو به پايين برج با چند درجه گردش همراه بوده به اين معنى كه برج همزمان در حين پايين رفتن، حركت گردشى نيز دارد و مشخص نيست كه به كدام سمت سقوط خواهد كرد.هنوز علت اين رويداد مشخص نشده ولى احتمال مى رود سيلاب ناشى از باران چند روز قبل كه به علت گرفتگى كانال ها سرگردان بود و سرانجام در شرق به زمين فرو رفت، اكنون از غرب تهران بالا آمده و باعث سست شدن خاك برج ميلاد و يا آسيب رسيدن به پى آن شده است. يكى از كارشناسان شهردارى درباره خطرات احتمالى سقوط برج ميلاد در گفت وگو با شرق ضمن بيان اين كه در جبهه هاى جنوبى و غربى برج ميلاد چيزى وجود ندارد، گفت: «در شرق برج ميلاد خيابان پارك پرديسان واقع شده است. ولى مهم ترين مسئله واقع شدن بزرگراه همت در جبهه شمالى برج است.» وى با اشاره به اين كه اگر برج از پى سقوط كند به بزرگراه همت نمى رسد، گفت: «لرزش ناشى از سقوط برج چندين ريشتر زمين لرزه ايجاد مى كند كه ما نگران آن هستيم.» اين مهندس شهردارى كه خواست نامش فاش نشود ادامه داد: «در حال حاضر نگرانى اصلى متوجه ساختمان سازمان انتقال خون است كه به هنگام وقوع زمين لرزه آسيب مى بيند يا نه.» يك مقام مسئول در سازمان انتقال خون در پاسخ به اين پرسش شرق كه آيا اين ساختمان تاكنون تخليه شده است يا نه، پاسخ داد: « اكنون كارشناسان مشغول بررسى اوضاع هستند. درست است كه اين ساختمان روى تپه ساخته شده، ولى نبايد فراموش كنيم كه اين ساختمان بانك خون كشور است و نمى توان فعاليت آن را به خاطر احتمال سقوط برجى كه چند كيلومتر دورتر است متوقف كنيم.» وى تأكيد كرد كه سازمان انتقال خون تا اعلام گزارش شهردارى منتظر مى ماند و هيچ اقدامى نخواهد كرد.
• احتمال فاجعه ترافيكى در تهران
يكى از كارشناسان سازمان حمل و نقل و ترافيك تهران درباره وضعيت ترافيكى تهران پس از سقوط احتمالى برج گفت: «همت همينطورى در حالت عادى هم يك فاجعه است، اما اگر پل اين بزرگراه كه از روى اتوبان چمران عبور مى كند بر اثر لرزش زمين آسيب ببيند، فاجعه ديگرى رخ خواهد داد. خودروهايى كه قصد دارند به پونك، شهرك غرب، گيشا و اميرآباد بروند دچار مشكل مى شوند. مناطق پونك، شهرك غرب، گيشا و اميرآباد هم هميشه شلوغ هستند. با توجه به روزهاى پايان سال و ترافيك بيش از حد معابر شهر به محض بروز حادثه اى براى اتوبان همت، تنها ۱۰ دقيقه بعد ترافيك تمام شهر را فرا مى گيرد.»
• يك پاسخ جنجالى
در حالى كه مسئولين از صحبت كردن درباره وضعيت برج ميلاد تهران سكوت اختيار كرده اند، منابع غيررسمى بحث هاى مختلفى را مطرح كرده اند. برخى از كارشناسان هشدار داده اند كه پس از سقوط برج، قطعات خرد شده آن مانند تركش به اطراف پخش مى شود. يكى از مهندسان طراح اين بنا در گفت وگو با شرق ضمن رد نكردن احتمال سقوط برج گفت: «به دليل علمى و اصولى بودن آرماتوربندى و بتون ريزى، برج ميلاد بسيار محكم و مقاوم است و اگر سقوط كند تكه تكه نمى شود.« وى فرضيه جديد را مطرح كرد و گفت: «اگر يك ميله آهنى را عمودى روى زمين بگذاريد و آن را رها كنيد، ميله پس از برخورد با زمين دوباره بلند مى شود. همين اتفاق براى برج مى افتد.» به گفته وى ممكن است بر اثر اينرسى ناشى از برخورد شديد برج ميلاد با زمين، دوباره بلند شود و جاى ديگرى بر روى زمين بيفتد. ولى كجا مى افتد، كسى نمى داند.
• وحشت عمومى
در حالى كه انتظار مى رفت وحشت عمومى ايجاد شود و مانند زمانى كه آتشفشان در حال فوران است و مردم شهر را تخليه مى كنند اهالى گيشا هم فرار كنند، اين اتفاق نيفتاد و قيمت ملك و زمين نيز در اين محدوده هيچ تغييرى نكرده است. علت اين امر درگير بودن مردم با عيد نوروز و تعطيلات يك ماهه است. مى توان گفت كسى به افتادن يا نيفتادن برج اهميتى نمى دهد.
•بازتاب حادثه در دنيا
حادثه رخ داده براى برج ميلاد تهران بار ديگر ايران را در رديف سوژه هاى دسته اول اخبار دنيا قرار داد. شبكه هاى خبرى ايتاليا در حالى كه تصاوير برج ميلاد را نمايش مى دادند از برج ميلاد به عنوان برادر دوقلوى برج پيزا نام بردند و پرسيدند: «آيا اين برادر دوقلوى تازه زنده مى ماند؟!» شبكه ZDF آلمان اين حادثه را جالب ترين رويداد خبرى خاورميانه پس از اخبار عراق توصيف كرد. شبكه خبرى Reuters نيز خبر داد كه شهردار تهران گفته است اگر برج ميلاد مانند برج پيزا براى هميشه كج باقى بماند، اين برج از پرداخت عوارض شهردارى معاف خواهد شد. در اين ميان يكى از شبكه هاى ماهواره اى فارسى زبان علت كج شدن برج ميلاد را وجود تأسيسات هسته اى ايران در زير برج ميلاد و تركيدگى لوله ها و نفوذ آب اورانيوم به خاك برج عنوان كرده است. ولى جالب ترين خبر را شبكه العالم پخش كرد. يكى از مديران مؤسسه نشنال جئوگرافيك در گفت وگوى تلفنى با اين شبكه مدعى شده طبق محاسبات اين مؤسسه، برج ميلاد اگر با زمين برخورد كند دوباره بلند مى شود و در تپه هاى عباس آباد، دقيقاً بر روى ساختمان جديد كتابخانه ملى سقوط خواهد كرد.
در فاصله اواخر سده دهم و سده دوازدهم، با حمایت پادشاهان مقدونی، پدیده ای رخ داد که دومین شکوفایی یا دومین عصر طلایی بیزانس نامیده شده است؛ در این دوره فرهنگ بیزانسی یک بار دیگر با سرچشمه های هلنی خود مواجه شد و تا رسیدن به سبکهای به ارث رسیده از عصر یوستی نیانوس یا روزگار نخستین شکوفایی، با آنها همراه شد.
در فاصله اواخر سده دهم و سده دوازدهم، با حمایت پادشاهان مقدونی، پدیده ای رخ داد که دومین شکوفایی یا دومین عصر طلایی بیزانس نامیده شده است؛ در این دوره فرهنگ بیزانسی یک بار دیگر با سرچشمه های هلنی خود مواجه شد و تا رسیدن به سبکهای به ارث رسیده از عصر یوستی نیانوس یا روزگار نخستین شکوفایی، با آنها همراه شد.
● معماری
در معماری، سلسله تنوعاتی در صحن گنبددار مرکزی ظاهر شد. از بیرون که بنگریم ساختمان کلیسای نمونه وار بیزانس پسین، به شکل مکعب گنبددار (ندرتاً به شکل چهارگوش با قاعده ای غیر مربعی) است و مکعب بر روی گونه ای استوانه یا تنه مدور نهاده شده و بالا رفته است. کلیساها کوچک، عمودی و چهار شانه اند و بر خلاف ساختمانهای پیشین، بیزانسی، سطوح دیوارهای بیرونی شان با نقش برجسته تزیین شده اند.
در کلیسای تئوتوکوس که در حدود ۱۰۴۰ میلادی در هوسیوس لوکاس یونان ساخته شد، می توان شکل یک صلیب گنبددار را دید که چهار بازوی هم اندازه یا چهار بازوی طاق دار («صلیب یونانی») دارد. طرح معماری بیزانسی در کنار این واحد، و با مضاعف کردن آن، فضاهای درهم پیچیده گیج کننده ای آفرید.
در کلیسای بزرگتر کاتولیکون که به این کلیسا متصل است، سقفی گنبدی بر بالای یک هشت ضلعی محصور در یک مربع و نتیجه افزودن عناصری به نام سه کنج – طاقی، تیر زیر سری، با تیرهای حمال افقی که گوشه های مربع مزبور را به یکدیگر وصل می کنند – زده شده است این ترتیب کار، گسترش هوشیارانه طرحهای قدیمی تری چون نقشه مدور سانتاکوستانتسا، نقشه هشت گوش سان ویتاله، و گنبد متکی بر طاسچه های روی یک مربع در کلیسای ایاصوفیه است. هسته مرکزی کلیسای کاتولیکون در داخل دو راستگوشه قرار گرفته و راستگوشه بیرونی در حکم دیوارهای بیرونی آن است. بدین ترتیب در نقشه طبقه همکف، از مرکز به خارج، یک مجموعه دایره – هشت ضلعی – مربع – مستطیل دیده می شود که اجزایش ارتباط متقابل بسیار پیچیده ای با یکدیگر دارند.
ارتفاع داخل کلیسای کاتولیکون بازتابی از نقشه بغرنج آن است این کلیسا نیز همانند ساختمانهای پیشین بیزانسی، فضا و سطح، نور و تاریکی را به یک راز تبدیل می کند. فضای بلند و باریک درونی این کلیسا ما را بر آن می دارد که نگاهمان را به نقاط بالا متمرکز کنیم و به اطراف بچرخیم: «تأثیر کلی فضای درونی، القای زیبایی فوق العاده ناشی از تداخل پیچیده عناصر بلند و کوتاه، فضاهای هسته ای و کمکی دارای مناطق نورگیر روشن، کم نور و تاریک است».
بدین ترتیب فضاهای درونی پیچیده ای بوده اند که در سطوح بالاتر به گنبدهایی تماشایی با شکلهای مدور پدید می آورند که پرسپکتیوهای جا به جا شونده، به طرز برجسته ای در نظر بیننده زنده می کنند. نقشه کلیسای باشکوه حواریون که درروزگار یوسنی نیانوس ساخته شد و اکنون اثری از آن برجا نمانده است، در کلیسای سان مارکوی ونیز که به تقلید از آن ساخته شده، انعکاس یافته است
بنای اصلی کلیسای سان مارکو که به سده یازدهم مربوط می شود، در سطوح پایین، با افزوده های رومانسک و گوتیک، تغییر هیأت یافته است. ولی نقشه یا منظره هوایی گنبدها که در امتداد صلیبی با بازوهای برابر (این بار نیز صلیب یونانی) آرایش گرفته اند، ناگهان منشأ بیزانسی آن را آشکار می سازد، پوسته های بنایی شده درونی گنبدها با شکل های برآمده، چوبی و کلاهخود مانندی پوشیده شده اند که سطح بیرونی شان با ورقه های مس مطلاّ کاری شده است.
این ورقه ها نه فقط گنبدهای درونی را محافظت می کنند بلکه ترکیب بندی پرجلوه ای متناسب این کلیسای بزرگ جمهوری مغرور و نیز پدید می آورند و نیز، همچون راونا در ۱۲۰ کیلومتری جنوب خود، علیرغم استقلالی که در اوائل سده های میانه به دست آورده و صدها سال حفظ کرده بود، شدیداً تحت تأثیر بیزانس بود.
فضای درونی کلیسای سان مارکو، همچون نقشه اش، اساساً بیزانسی است، هرچند مقیاس بزرگ یوسنی نیانوسی و سکته های ناشی از بندهای گنبددار آن تا اندازه ای جزیی در اثر عناصر رومانک غربی دگرگون شده اند. بدون تردید طرز تأمین روشنای و سلسله موزاییکهای روایتی آن، تماماً بیزانسی اند.
در فاصله اواخر سده دهم و سده دوازدهم، با حمایت پادشاهان مقدونی، پدیده ای رخ داد که دومین شکوفایی یا دومین عصر طلایی بیزانس نامیده شده است؛ در این دوره فرهنگ بیزانسی یک بار دیگر با سرچشمه های هلنی خود مواجه شد و تا رسیدن به سبکهای به ارث رسیده از عصر یوستی نیانوس یا روزگار نخستین شکوفایی، با آنها همراه شد.
● معماری
در معماری، سلسله تنوعاتی در صحن گنبددار مرکزی ظاهر شد. از بیرون که بنگریم ساختمان کلیسای نمونه وار بیزانس پسین، به شکل مکعب گنبددار (ندرتاً به شکل چهارگوش با قاعده ای غیر مربعی) است و مکعب بر روی گونه ای استوانه یا تنه مدور نهاده شده و بالا رفته است. کلیساها کوچک، عمودی و چهار شانه اند و بر خلاف ساختمانهای پیشین، بیزانسی، سطوح دیوارهای بیرونی شان با نقش برجسته تزیین شده اند.
در کلیسای تئوتوکوس که در حدود ۱۰۴۰ میلادی در هوسیوس لوکاس یونان ساخته شد، می توان شکل یک صلیب گنبددار را دید که چهار بازوی هم اندازه یا چهار بازوی طاق دار («صلیب یونانی») دارد. طرح معماری بیزانسی در کنار این واحد، و با مضاعف کردن آن، فضاهای درهم پیچیده گیج کننده ای آفرید.
در کلیسای بزرگتر کاتولیکون که به این کلیسا متصل است، سقفی گنبدی بر بالای یک هشت ضلعی محصور در یک مربع و نتیجه افزودن عناصری به نام سه کنج – طاقی، تیر زیر سری، با تیرهای حمال افقی که گوشه های مربع مزبور را به یکدیگر وصل می کنند – زده شده است این ترتیب کار، گسترش هوشیارانه طرحهای قدیمی تری چون نقشه مدور سانتاکوستانتسا، نقشه هشت گوش سان ویتاله، و گنبد متکی بر طاسچه های روی یک مربع در کلیسای ایاصوفیه است. هسته مرکزی کلیسای کاتولیکون در داخل دو راستگوشه قرار گرفته و راستگوشه بیرونی در حکم دیوارهای بیرونی آن است. بدین ترتیب در نقشه طبقه همکف، از مرکز به خارج، یک مجموعه دایره – هشت ضلعی – مربع – مستطیل دیده می شود که اجزایش ارتباط متقابل بسیار پیچیده ای با یکدیگر دارند.
ارتفاع داخل کلیسای کاتولیکون بازتابی از نقشه بغرنج آن است این کلیسا نیز همانند ساختمانهای پیشین بیزانسی، فضا و سطح، نور و تاریکی را به یک راز تبدیل می کند. فضای بلند و باریک درونی این کلیسا ما را بر آن می دارد که نگاهمان را به نقاط بالا متمرکز کنیم و به اطراف بچرخیم: «تأثیر کلی فضای درونی، القای زیبایی فوق العاده ناشی از تداخل پیچیده عناصر بلند و کوتاه، فضاهای هسته ای و کمکی دارای مناطق نورگیر روشن، کم نور و تاریک است».
بدین ترتیب فضاهای درونی پیچیده ای بوده اند که در سطوح بالاتر به گنبدهایی تماشایی با شکلهای مدور پدید می آورند که پرسپکتیوهای جا به جا شونده، به طرز برجسته ای در نظر بیننده زنده می کنند. نقشه کلیسای باشکوه حواریون که درروزگار یوسنی نیانوس ساخته شد و اکنون اثری از آن برجا نمانده است، در کلیسای سان مارکوی ونیز که به تقلید از آن ساخته شده، انعکاس یافته است
بنای اصلی کلیسای سان مارکو که به سده یازدهم مربوط می شود، در سطوح پایین، با افزوده های رومانسک و گوتیک، تغییر هیأت یافته است. ولی نقشه یا منظره هوایی گنبدها که در امتداد صلیبی با بازوهای برابر (این بار نیز صلیب یونانی) آرایش گرفته اند، ناگهان منشأ بیزانسی آن را آشکار می سازد، پوسته های بنایی شده درونی گنبدها با شکل های برآمده، چوبی و کلاهخود مانندی پوشیده شده اند که سطح بیرونی شان با ورقه های مس مطلاّ کاری شده است.
این ورقه ها نه فقط گنبدهای درونی را محافظت می کنند بلکه ترکیب بندی پرجلوه ای متناسب این کلیسای بزرگ جمهوری مغرور و نیز پدید می آورند و نیز، همچون راونا در ۱۲۰ کیلومتری جنوب خود، علیرغم استقلالی که در اوائل سده های میانه به دست آورده و صدها سال حفظ کرده بود، شدیداً تحت تأثیر بیزانس بود.
فضای درونی کلیسای سان مارکو، همچون نقشه اش، اساساً بیزانسی است، هرچند مقیاس بزرگ یوسنی نیانوسی و سکته های ناشی از بندهای گنبددار آن تا اندازه ای جزیی در اثر عناصر رومانک غربی دگرگون شده اند. بدون تردید طرز تأمین روشنای و سلسله موزاییکهای روایتی آن، تماماً بیزانسی اند.
برج ميلاد در آستانه سقوط
|
• احتمال فاجعه ترافيكى در تهران
يكى از كارشناسان سازمان حمل و نقل و ترافيك تهران درباره وضعيت ترافيكى تهران پس از سقوط احتمالى برج گفت: «همت همينطورى در حالت عادى هم يك فاجعه است، اما اگر پل اين بزرگراه كه از روى اتوبان چمران عبور مى كند بر اثر لرزش زمين آسيب ببيند، فاجعه ديگرى رخ خواهد داد. خودروهايى كه قصد دارند به پونك، شهرك غرب، گيشا و اميرآباد بروند دچار مشكل مى شوند. مناطق پونك، شهرك غرب، گيشا و اميرآباد هم هميشه شلوغ هستند. با توجه به روزهاى پايان سال و ترافيك بيش از حد معابر شهر به محض بروز حادثه اى براى اتوبان همت، تنها ۱۰ دقيقه بعد ترافيك تمام شهر را فرا مى گيرد.»
• يك پاسخ جنجالى
در حالى كه مسئولين از صحبت كردن درباره وضعيت برج ميلاد تهران سكوت اختيار كرده اند، منابع غيررسمى بحث هاى مختلفى را مطرح كرده اند. برخى از كارشناسان هشدار داده اند كه پس از سقوط برج، قطعات خرد شده آن مانند تركش به اطراف پخش مى شود. يكى از مهندسان طراح اين بنا در گفت وگو با شرق ضمن رد نكردن احتمال سقوط برج گفت: «به دليل علمى و اصولى بودن آرماتوربندى و بتون ريزى، برج ميلاد بسيار محكم و مقاوم است و اگر سقوط كند تكه تكه نمى شود.« وى فرضيه جديد را مطرح كرد و گفت: «اگر يك ميله آهنى را عمودى روى زمين بگذاريد و آن را رها كنيد، ميله پس از برخورد با زمين دوباره بلند مى شود. همين اتفاق براى برج مى افتد.» به گفته وى ممكن است بر اثر اينرسى ناشى از برخورد شديد برج ميلاد با زمين، دوباره بلند شود و جاى ديگرى بر روى زمين بيفتد. ولى كجا مى افتد، كسى نمى داند.
• وحشت عمومى
در حالى كه انتظار مى رفت وحشت عمومى ايجاد شود و مانند زمانى كه آتشفشان در حال فوران است و مردم شهر را تخليه مى كنند اهالى گيشا هم فرار كنند، اين اتفاق نيفتاد و قيمت ملك و زمين نيز در اين محدوده هيچ تغييرى نكرده است. علت اين امر درگير بودن مردم با عيد نوروز و تعطيلات يك ماهه است. مى توان گفت كسى به افتادن يا نيفتادن برج اهميتى نمى دهد.
•بازتاب حادثه در دنيا
حادثه رخ داده براى برج ميلاد تهران بار ديگر ايران را در رديف سوژه هاى دسته اول اخبار دنيا قرار داد. شبكه هاى خبرى ايتاليا در حالى كه تصاوير برج ميلاد را نمايش مى دادند از برج ميلاد به عنوان برادر دوقلوى برج پيزا نام بردند و پرسيدند: «آيا اين برادر دوقلوى تازه زنده مى ماند؟!» شبكه ZDF آلمان اين حادثه را جالب ترين رويداد خبرى خاورميانه پس از اخبار عراق توصيف كرد. شبكه خبرى Reuters نيز خبر داد كه شهردار تهران گفته است اگر برج ميلاد مانند برج پيزا براى هميشه كج باقى بماند، اين برج از پرداخت عوارض شهردارى معاف خواهد شد. در اين ميان يكى از شبكه هاى ماهواره اى فارسى زبان علت كج شدن برج ميلاد را وجود تأسيسات هسته اى ايران در زير برج ميلاد و تركيدگى لوله ها و نفوذ آب اورانيوم به خاك برج عنوان كرده است. ولى جالب ترين خبر را شبكه العالم پخش كرد. يكى از مديران مؤسسه نشنال جئوگرافيك در گفت وگوى تلفنى با اين شبكه مدعى شده طبق محاسبات اين مؤسسه، برج ميلاد اگر با زمين برخورد كند دوباره بلند مى شود و در تپه هاى عباس آباد، دقيقاً بر روى ساختمان جديد كتابخانه ملى سقوط خواهد كرد.
...................................................................................................................................
با همکاری دوست محترم آقای مسعود توکلی.مصطفی یعغوب زاده.شهاب حامدی.
لينك باكس پنگوين
Penguin Linksbox

